Jak działa izolacja termiczna na szlaku – tak zachowasz ciepło

Wśród turystów krąży wiele mitów, także na temat tego, jak nie marznąć w śpiworze. Zimno ciągnie od ziemi, przez okno chatki wieje chłodem. Takich wyjaśnień nie brakuje. Ale co tak naprawdę się dzieje i od czego zależy, czy marzniesz?

10 sposobów, żeby nie marznąć w nocy

• Dobrze zjedz i napij się przed snem
• Nie kładź się spać zmarznięty
• W razie potrzeby rozgrzej się przed snem kilkoma ćwiczeniami
• Zadbaj o to, żeby twoja mata do spania wystarczająco izolowała od podłoża
• Jeśli śpiwór nie izoluje wystarczająco, załóż dodatkowe ubrania
• Przebierz się w suche ubrania i skarpety
• Sprawdź, czy ciepło nie ucieka przez otwór śpiwora (dobry kołnierz termiczny)
• W razie potrzeby załóż czapkę
• puchowa kurtka lub spódnica sprawdzi się jako dodatkowa izolacja
• Włóż do śpiwora butelkę z gorącą wodą

Po pierwsze: na co dzień mówimy o zimnie, ale z punktu widzenia fizyki chodzi o energię cieplną i jej przepływ. Ciepło zawsze przechodzi z miejsca o wyższej temperaturze do chłodniejszego. Może się przenosić na trzy sposoby: przez promieniowanie, przewodzenie i konwekcję.

Promieniowanie łatwo zrozumieć: ciepło promieniuje na przykład ze słońca albo z ogniska. Czujesz je jako przyjemne ciepło przy ognisku czy na wiosennym śniegu w pełnym słońcu. Patrząc w ogień, zauważysz też, że ciepło dociera tylko od strony ogniska, a plecy pozostają zmarznięte.

Przewodzenie ciepła zachodzi wewnątrz materii. Zamarznięta ziemia jest zimna, więc jeśli się na niej położysz, ciepło przechodzi z twojego ciała do podłoża. Może się wydawać, że to zimno ciągnie od ziemi, choć w rzeczywistości to ciepło ucieka z ciała.

W konwekcji z kolei różnica temperatur sprawia, że na przykład ciepłe powietrze unosi się do góry i tworzy prąd wznoszący. Na szczycie wzniesienia może być cieplej niż w dolinie. To samo zjawisko zachodzi, gdy otwierasz drzwi ogrzewanego namiotu lub chatki: ciepłe powietrze ucieka na zewnątrz, a ty czujesz przeciąg.

Przepływ ciepła można ograniczyć izolacją. Na szlaku źródłem ciepła są m.in. słońce, ognisko, kuchenka turystyczna i nasze ciało. Izolację zapewniają ubrania, dodatki i śpiwór. Namiot w praktyce nie jest szczególnie dobrym izolatorem, ale chroni przed wiatrem i dzięki temu ogranicza zwłaszcza konwekcję.

Jeśli chcesz nie marznąć w nocy na biwaku, warto rozumieć te zjawiska. Śpiwór działa jak izolacja między zimnym a ciepłym powietrzem. Twoje ciało oddaje energię cieplną, która ogrzewa powietrze wewnątrz śpiwora, a dobrze ocieplony śpiwór nie wypuszcza zbyt wiele tego ciepła na zewnątrz. Im niższa temperatura na zewnątrz, tym więcej izolacji potrzebujesz.

Kiedy wchodzisz do śpiwora, twoje ciało ogrzewa wszystko, co znajduje się pod warstwą izolacji. Jeśli masz na sobie zimne ubrania, je też musisz ogrzać. Możesz przyspieszyć ten proces, wkładając przed snem do śpiwora butelkę z gorącą wodą. Ogrzeje ona powietrze w środku i wewnętrzne powierzchnie śpiwora. Im mniej powietrza w śpiworze, tym szybciej się nagrzewa.

Izolacja śpiwora i ubrań opiera się na puszystym wypełnieniu, które zatrzymuje powietrze. Ciężar ciała wypycha jednak powietrze z wypełnienia pod tobą, więc od spodu śpiwór grzeje słabo. Dlatego odpowiednia izolacja maty do spania jest tak ważna. Jeśli śpiwór nie wystarcza, możesz założyć dodatkowe ubrania. Ale jeśli mata izoluje za słabo, w warunkach biwakowych trudno już temu zaradzić.

Puszysty śnieg to dobry izolator. Kiedy zimą ubijasz miejsce pod namiot na śniegu, między zimną ziemią a tobą zostaje gruba warstwa śniegu, więc mata nie musi izolować aż tak dobrze. Z kolei nocleg pod wiatą w mroźną zimową noc to zimny wybór: ziemia jest wychłodzona, a otwarta wiata nie chroni przed wiatrem.

Czasem można usłyszeć, że najcieplej śpi się w śpiworze nago. To częściowo prawda i działa na tej samej zasadzie co rękawice z jednym palcem. W nich palce przylegają do siebie bez izolacji pomiędzy, więc ciepło przechodzi z jednego palca na drugi. Podobnie dzieje się podczas snu: w miejscach, gdzie skóra styka się ze skórą, dochodzi do przewodzenia i ciepło ciała przechodzi ze skóry na skórę. Nie jest to jednak tak skuteczne jak porządna izolacja w ubraniach, która ogranicza utratę ciepła ze skóry w ogóle. Sprawdź to sam: zobacz, jak trudno zetknąć ze sobą dużo skóry i jak trudno utrzymać na przykład złączone nogi, próbując jednocześnie zasnąć.

Najłatwiej utrzymasz ciepło, dodając izolację. Jeśli masz puszyste, dobrze izolujące i suche ubrania, załóż je, zamiast spać nago.

Ciało potrzebuje energii, żeby wytwarzać ciepło. Energię dostarczasz z jedzeniem i piciem. Dlatego zjedz i napij się porządnie, żeby nie marznąć w nocy.

Więcej o wyborze śpiwora i maty do spania przeczytasz tutaj.

Tutaj znajdziesz wszystkie nasze śpiwory.

Tutaj znajdziesz wszystkie nasze maty do spania.