Wybór kuchenki turystycznej — przegląd różnych rodzajów kuchenek

W tym artykule omawiamy różne rodzaje kuchenek turystycznych i wyjaśniamy, czym się od siebie różnią. Dzięki tym wskazówkom łatwiej wybierzesz swoją pierwszą kuchenkę albo wymienisz starą na nową.

Na kuchence turystycznej ugotujesz niemal to samo co w domu. Zwykle tylko z małym twistem.

Mikko pracuje jako ekspert ds. outdooru w naszym sklepie Kuninkoja w Raisio. Od prawie 20 lat pomaga turystom w doborze sprzętu, więc wielu naszych klientów zna go z widzenia od lat. Mikko jest też ekspertem turystycznym w naszych poradnikach.

Wybór kuchenek do gotowania w terenie jest ogromny. Trafienie na model dopasowany do Twoich potrzeb bywa trudne, dlatego przygotowaliśmy zestawienie, z którego dowiesz się, jakie rodzaje kuchenek turystycznych są dostępne i czym różnią się w praktyce.

Ze względu na rodzaj paliwa kuchenki można podzielić na cztery kategorie: gazowe, spirytusowe, benzynowe i na drewno. Każda z nich ma swoje mocne i słabe strony.

Kuchenka spirytusowa jest prosta i łatwa w obsłudze

W potocznym języku często mówi się po prostu „Trangia”, mając na myśli legendarną kuchenkę spirytusową tej marki wraz z zestawem garnków. Kuchenka spirytusowa przez długi czas była najczęściej używaną kuchenką w skandynawskiej turystyce.

Sam palnik jest bardzo prosty i nie ma skomplikowanych części, które mogłyby się zepsuć. W praktyce to kubek, do którego wlewasz denaturat i podpalasz go np. zapałką. Palnik ma regulowaną pokrywkę, którą ustawiasz moc płomienia.

Kuchenki spirytusowe Trangia są dziś dostępne z garnkami w różnych rozmiarach, z różnymi patelniami i garnkami o różnych powłokach. W zestawie zwykle znajdziesz dwa garnki, patelnię/pokrywkę, solidną osłonę przeciwwiatrową, palnik, worek transportowy i praktyczny aluminiowy uchwyt do przenoszenia gorących naczyń.

Zalety kuchenek spirytusowych:

• Prosta konstrukcja, praktycznie nic się nie psuje
• Łatwa obsługa
• Stabilna i bezpieczna
• Wygodna przy gotowaniu dla większej grupy
• Niska cena

Wady kuchenek spirytusowych:

• Paliwo jest ciężkie, a butelka może przeciekać
• Nie jest to najwydajniejsza kuchenka
• Duży rozmiar po spakowaniu jak na wielodniowe trekkingi

Istnieją też małe, kompaktowe kuchenki spirytusowe, chętnie wybierane przez zwolenników turystyki ultralekkiej.

Kuchenka gazowa jest wydajna i łatwa w obsłudze

Kuchenka gazowa wyprzedziła już pod względem popularności kuchenkę spirytusową, choć ta wciąż ma swoich wiernych użytkowników. Trangia również oferuje zestaw z kuchenką gazową, w którym palnik spirytusowy zastąpiono gazowym. Kuchenki gazowe występują w trzech wariantach: mały palnik przykręcany bezpośrednio do kartusza, palnik na własnych nóżkach podłączany wężykiem oraz systemy do szybkiego gotowania wody, z naczyniem ze zintegrowaną osłoną przeciwwiatrową.

Kuchenka gazowa Primus Lite sprawdza się przy szybkim gotowaniu wody. Naczynie mocuje się bezpośrednio do palnika, a konstrukcja jest mało wrażliwa na wiatr, dzięki czemu woda zagotowuje się szybko. Na palnik możesz przykręcić dołączone wsporniki – wtedy użyjesz też zwykłych garnków.

Dostępne są również palniki gazowe z regulatorem ciśnienia. Regulator sprawia, że palnik pali się równiej i jest mniej wrażliwy na ciśnienie atmosferyczne i temperaturę niż palnik bez regulatora. Ciśnienie w kartuszu zmienia się w zależności od tego, ile gazu w nim zostało. Kuchenka z regulatorem lepiej opróżnia kartusz, więc w praktyce zagotujesz na niej więcej wody z tej samej ilości gazu.

Kuchenka gazowa składa się z palnika i kartusza gazowego, dostępnego w trzech rozmiarach: 100 g, 230 g i 450 g. Jest też gaz w wersji zimowej, który lepiej działa na mrozie. Palnik przykręca się bezpośrednio do kartusza, a w niektórych modelach łączy się go z kartuszem za pomocą wężyka.

Kuchenka gazowa Primus Gravity III – stabilny palnik na własnych nóżkach, podłączany do kartusza wężykiem.

 

Najprostsza kuchenka gazowa to mały palnik przykręcany bezpośrednio do kartusza, np. MSR Pocketrocket Deluxe.

Obsługa kuchenki gazowej jest bardzo prosta. Znajdź dla niej płaskie podłoże. Jeśli palnik przykręcasz bezpośrednio do kartusza, możesz założyć na kartusz nóżki stabilizujące – kuchenka będzie stała pewniej. Odkręć zawór gazu i zapal palnik zapalnikiem piezoelektrycznym (nie we wszystkich modelach) albo zapałką, zapalniczką lub krzesiwem.

Zalety kuchenki gazowej:

• Wydajna i szybsza niż kuchenka spirytusowa
• Łatwa obsługa
• Dość przystępna cena (są też droższe modele)
• Zwykle zajmuje mało miejsca w plecaku i jest lekka

Wady kuchenki gazowej:

• Słabo działa przy większym mrozie
• Palnik ma części, które mogą się zepsuć lub zatkać
• Bywa nieco chwiejna
• W niektórych modelach minimalnej mocy nie da się zmniejszyć na tyle, by dusić potrawy (jedzenie może przywierać do dna garnka)

Kuchenka benzynowa jest najwydajniejsza, ale wymaga wprawy

Kuchenki benzynowe, czyli wielopaliwowe, są bardzo wydajne i świetnie sprawdzają się zwłaszcza podczas zimowych wypraw. W kuchenkach wielopaliwowych (może być konieczna wymiana dyszy – sprawdź instrukcję) możesz używać gazu, benzyny, oleju napędowego, nafty, oleju opałowego lub oleju do lamp. Najlepiej jednak stosować możliwie czystą benzynę, np. Primus Power Fuel, aby zanieczyszczenia nie zatykały układu.

Kuchenka benzynowa składa się z palnika, pompki i butli na paliwo. Butlę łączy się z palnikiem przewodem. Palnik ma własne nóżki, ale zimą często używa się skrzynki na kuchenkę, w której palnik jest bezpiecznie zamocowany. Skrzynka nie roztapia też śniegu wokół siebie, więc się nie przewraca. W razie pożaru możesz ją zamknąć i w razie potrzeby wrzucić w zaspę.

W kuchence wielopaliwowej możesz używać m.in. benzyny i gazu.

Obsługa kuchenki benzynowej jest znacznie bardziej skomplikowana i niebezpieczna niż kuchenek spirytusowych i gazowych. Zanim wyruszysz na trekking, dokładnie naucz się jej obsługi – unikniesz w ten sposób wypadków. Podgrzewanie wstępne i obsługa różnią się w zależności od modelu.

Największa różnica w porównaniu z kuchenką gazową polega na tym, że palnik trzeba wstępnie podgrzać, aby ciekłe paliwo odparowało, zanim trafi do palnika.

Kuchenki wielopaliwowe MSR:

Kuchenki wielopaliwowe Primus:

Zalety kuchenki benzynowej i wielopaliwowej:

• Bardzo wysoka wydajność
• Świetnie działa zimą, nawet przy silnym mrozie
• Zwykle dobra regulacja płomienia
• Paliwo łatwo kupić podczas podróży za granicą

Wady kuchenki benzynowej i wielopaliwowej:

• Wysoka cena
• Wymaga wprawy
• Cały zestaw jest zwykle cięższy niż kuchenka gazowa
• Może głośno pracować, np. Primus Ti (rozwiązaniem jest jednak tłumik)

Na kuchence na drewno nawet gotowanie wody ma swój klimat

Kuchenki na drewno zaczęły zyskiwać popularność kilka lat temu i szybko stały się ulubioną kuchenką miłośników bushcraftu. Początkowo klasyfikowano je jako kuchenki, więc można było przy nich „posiedzieć przy ogniu” nawet tam, gdzie ognisko nie wchodziło w grę. Obecnie kuchenka na drewno jest traktowana jak otwarty ogień. W praktyce oznacza to, że nie można jej używać w okresie ostrzeżeń przed pożarami (traw i lasów) ani bez zgody właściciela terenu.

“Fiński zarząd lasów państwowych Metsähallitus wydał ogólną zgodę na rozpalanie ognia w terenie na gruntach państwowych w Laponii, Pohjois-Pohjanmaa, Kainuu oraz Pohjois-Karjala. Do rozpalenia ognia można używać suchych gałęzi, chrustu i niewielkich korzeni. Jeżeli w odległości mniejszej niż pół kilometra znajduje się utrzymywane miejsce na ognisko, ogień należy rozpalić właśnie tam.” Źródło: Metsähallitus 16.7.2020

Gdy postawisz kuchenkę na drewno na podstawce izolującej od podłoża, ogień nie rozprzestrzeni się po gruncie jak przy zwykłym ognisku. Lecą z niej jednak iskry i dlatego jest traktowana jak otwarty ogień.

Fińska ustawa o ratownictwie definiuje otwarty ogień następująco:
– ognisko jest otwartym ogniem
– otwartym ogniem jest też inne podobne użycie ognia, przy którym ogień może wymknąć się spod kontroli przez podłoże lub w wyniku iskrzenia

Źródło: Pelastustoimi.fi

Uwaga! W czasie ostrzeżenia przed pożarem traw i lasów rozpalanie otwartego ognia jest zakazane na wszystkich obszarach! Dotyczy to także własnego lasu!

W najprostszej formie kuchenka na drewno to dziurawe naczynie, w którym spalasz chrust, drobno porąbane drewno lub pellet. To dobre rozwiązanie na miejscach ogniskowych, gdy nie potrzebujesz rozpalać ogniska. Z jednego drobno porąbanego polana ugotujesz posiłek i zaparzysz kawę na deser.

Kuchenka na drewno sprawdza się też na trekkingach w miejscach, gdzie wolno rozpalać ogień. Gotujesz na niej sprawnie, a dogaszanie zajmuje mniej czasu niż przy ognisku. Zużywa też niewiele paliwa – kilka patyków i gałązek wystarczy na długo.

Zalety kuchenki na drewno:

• Paliwo znajdziesz niemal wszędzie i za darmo
• Gotowanie na niej ma swój klimat
• Kuchenki są tanie

Wady kuchenki na drewno:

• Użytkowanie ograniczają przepisy dotyczące otwartego ognia
• Wymaga wprawy
• Nie jest to najszybsza kuchenka na świecie

Podsumowanie

W uproszczeniu: kuchenka gazowa i spirytusowa to dobry wybór na początek. Gazowa jest wydajniejsza i zwykle zajmuje mniej miejsca (zależy to od garnków itp.). Spirytusowa jest często stabilniejsza, ale przy denaturacie trzeba się trochę napracować.

Kuchenki benzynowe i wielopaliwowe są wydajniejsze, ale drogie i wymagają więcej wprawy. Zimą, przy silnym mrozie, to jednak wybór bezkonkurencyjny.

Kuchenka na drewno to klimatyczny sposób gotowania na ogniu, ale ponieważ dziś traktuje się ją jak otwarty ogień, jej użycie jest ściśle ograniczone.

Zadbaj o bezpieczeństwo

Choć korzystanie z kuchenki turystycznej jest zasadniczo bardzo bezpieczne, wypadki się zdarzają. Przewrócona kuchenka spirytusowa czy gazowa może buchnąć dużym płomieniem, dlatego zachowaj szczególną ostrożność. Producenci namiotów zwykle nie zezwalają na gotowanie w środku. Większość namiotów jest łatwopalna i może szybko zająć się ogniem. Uważaj też na pożary w terenie, zwłaszcza w czasie ostrzeżeń pożarowych i suszy.

Często pada pytanie, ile gazu zużywa się na wyjeździe. Zależy to w dużej mierze od temperatury, wiatru, kuchenki i tego, co na niej gotujesz. Latem wiele osób zakłada ok. 50 g na osobę na dobę, a dla dwóch osób można przyjąć mnożnik 1,5. Taka ilość powinna wystarczyć na poranną kawę, lunch, obiad i kolację z kawą.

Czytaj więcej:

Ciekawe rozważania o tym, ile paliwa zabrać, znajdziesz tutaj.

Przemyślenia naszego eksperta ds. outdooru, Eero, na temat kuchenek znajdziesz tutaj.