Wybór śpiwora i karimaty — jak dobrać zestaw, który się sprawdzi?
Wybór odpowiedniego śpiwora i maty na początku przygody z turystyką z pewnością nie jest najprostszym zadaniem. Ten poradnik wyjaśnia, jakie masz możliwości i czym różnią się one w praktyce.
Sam ciepły śpiwór albo sama ciepła mata nie gwarantują dobrego snu. Jeśli jedno z nich izoluje za słabo w danych warunkach, zmarzniesz. Dlatego tak ważne jest, żeby oba elementy dobrze ze sobą współgrały.
Trzy wskazówki przy wyborze śpiwora:
1. Śpiwór musi być wystarczająco ciepły
2. Zbyt ciepły śpiwór będzie z kolei niepotrzebnie ciężki w noszeniu
3. Wybierz wypełnienie dopasowane do siebie
Trzy wskazówki przy zakupie maty:
1. Wartość R maty musi być wystarczająca
2. Wybierz odpowiedni typ: karimata piankowa, mata samopompująca lub materac dmuchany
3. Zwróć uwagę na wagę i wytrzymałość maty (zwykle idą ze sobą w parze)
Mikko pracuje jako ekspert ds. sprzętu outdoorowego w naszym sklepie w Kuninkoja. Od prawie 20 lat pomaga turystom w doborze sprzętu, więc wielu naszych klientów zna go od lat. Mikko jest też ekspertem turystycznym w naszych poradnikach.
1. Jak wybrać dobry śpiwór?
Na początek zastanów się, do czego będziesz go używać. Czy będziesz nosić śpiwór na długich trasach, czy raczej nocować blisko samochodu albo w domku letniskowym? O jakiej porze roku i w jakim klimacie planujesz spać? Jaki masz budżet?
Jeśli nie musisz nosić śpiwora daleko, jego waga i rozmiar po spakowaniu nie mają aż takiego znaczenia. Wtedy wystarczy sprawdzić, czy jest dla ciebie wystarczająco ciepły.
Jeśli śpiwór ma ci służyć na trekkingach, a cały sprzęt zamierzasz nieść w plecaku, zwróć uwagę na wagę i rozmiar po spakowaniu. Temperaturę komfortu warto zawsze wybierać z niewielkim zapasem, żeby nie marznąć – ale i tu są granice. Latem zimowy śpiwór jest zdecydowanie za ciepły, a ty dźwigasz sporo zbędnych kilogramów.
Dobry śpiwór to więc taki, który zapewnia wystarczające ciepło, a przy tym nie jest za ciężki. Na letni trekking w Tatrach może przydać się śpiwór, w którym wciąż wygodnie prześpisz noc w temperaturze bliskiej 0 stopni. Taki model jest bardzo uniwersalny i sprawdzi się od wiosny do jesieni. Zimą zwykle jednak nie wystarczy.
Temperatura komfortu (comfort) śpiwora
Zadaniem śpiwora jest izolacja. Twoje ciało wytwarza ciepło, a śpiwór działa jak bariera między ciepłym powietrzem w środku a chłodniejszym na zewnątrz.
Istnieją tzw. śpiwory trzysezonowe, letnie i wiele innych mało precyzyjnych określeń. Najprościej jest jednak przemyśleć własne potrzeby i porównać je z tzw. wartością comfort.
W uproszczeniu temperatura komfortu (comfort) to temperatura, w której wciąż da się wygodnie spać. W naszym sklepie internetowym podajemy temperatury komfortu osobno dla mężczyzn i kobiet. Producenci często oznaczają temperatury wartościami Comfort i Limit. Wtedy wartość Comfort określa temperaturę komfortu dla kobiet, a Limit – dla mężczyzn. Wartość Extreme mówi, w jakiej temperaturze przetrwasz jeszcze bez hipotermii.
Wartości różnych producentów można ze sobą porównywać, ale na to, czy będzie ci ciepło, wpływa wiele innych czynników niż sam śpiwór – a każdy odczuwa zimno inaczej. Swoją realną temperaturę komfortu w danym śpiworze poznasz tylko, testując go i próbując różnych rozwiązań.
Poza śpiworem i twoją odpornością na zimno na komfort cieplny wpływają m.in. mata, ubranie, to, co i ile zjadłeś, jak bardzo było ci zimno w chwili zasypiania oraz gdzie śpisz (pod gołym niebem, pod wiatą czy osłonięty od wiatru w namiocie).
Czym różni się wypełnienie puchowe od syntetycznego?
Śpiwory wypełnia się puchem, ociepliną syntetyczną lub ich mieszanką. Jeśli porównasz śpiwór puchowy i syntetyczny o tej samej temperaturze komfortu, będą one oczywiście tak samo ciepłe, ale puchowy będzie mniejszy i lżejszy. Wynika to z tego, że puch w stosunku do swojej wagi izoluje lepiej niż włókna syntetyczne.
Syntetyki zwykle lepiej znoszą wilgoć, choć dziś niemal każdy puch jest impregnowany hydrofobowo i całkiem dobrze radzi sobie z wilgocią. Jeśli jednak śpiwór całkowicie przemoknie, syntetyczny wyschnie znacznie szybciej.
Puch lepiej się kompresuje – gdy dociśniesz worek kompresyjny, śpiwór zmieści się w naprawdę niewielkiej przestrzeni.
Na zdjęciu śpiwór syntetyczny i puchowy o tej samej wartości Comfort. Puchowy da się skompresować jeszcze odrobinę bardziej.
Jeśli zależy ci na jak najlżejszym śpiworze, który po spakowaniu zajmie jak najmniej miejsca, lepszym wyborem będzie puch. Jeśli nie nosisz śpiwora ze sobą i używasz go tylko w domku albo na kempingu, postaw na syntetyk – jest tańszy.
Puch też bywa różnej jakości. Jego jakość mierzy się wartością FP (Fill Power). Im wyższa wartość FP, tym lepszy puch i tym lepiej izoluje. Oznacza to lżejszy i mniejszy śpiwór przy tej samej temperaturze komfortu. FP600 to dolna granica, a FP900 – puch z najwyższej półki.
Więcej o Fill Power i puchu przeczytasz tutaj.
Wszystkie produkty puchowe Scandinavian Outdoor pochodzą z zakładów posiadających certyfikaty etyczne.
Alternatywą dla śpiwora jest quilt, czyli rodzaj kołdry. To uproszczona wersja śpiwora. W śpiworze wypełnienie pod śpiącym zostaje zgniecione i od spodu praktycznie nie izoluje. W quilcie po prostu zrezygnowano z wypełnienia od spodu, dlatego to dobry wybór, gdy chcesz zaoszczędzić na wadze. Quilt zwykle mocuje się do maty. Wygodnie się w nim śpi – gdy się przewracasz, quilt zostaje na miejscu, a ty obracasz się w środku.
Wskazówki dotyczące używania śpiwora
Zanim wyruszysz na trekking, przetestuj śpiwór w łatwiejszych warunkach, żeby wiedzieć, przy jakiej temperaturze dajesz w nim radę. Z wkładką do śpiwora dłużej utrzymasz go w czystości i zyskasz trochę dodatkowego ciepła. Przed snem daj śpiworowi – zwłaszcza puchowemu – trochę czasu, żeby się napuszył, a rano porządnie go przewietrz i wysusz, zanim go spakujesz. Część turystów w ogóle nie używa worków kompresyjnych, tylko pakuje śpiwór do worka wodoszczelnego. Zawsze zabezpiecz śpiwór przed deszczem, żeby nie zamókł w plecaku.
Jeśli planujesz letni trekking w wysokich górach, dobierz śpiwór i matę nawet na lekki przymrozek. Wtedy na pewno nie zmarzniesz, nawet jeśli zaskoczy cię chłodniejsza noc.
Jeśli wędrujesz i nocujesz na zewnątrz przez cały rok, pomyśl o całym zestawie. Jeden śpiwór nie wystarczy – zimą potrzebny jest zimowy, a latem byłoby w nim za gorąco. Warto wtedy mieć dwa, a nawet trzy śpiwory. Jedno z rozwiązań: latem używasz śpiwora na lekki przymrozek, wiosną i jesienią – takiego, w którym wytrzymasz ok. -10 stopni, a zimą łączysz oba i używasz ich jeden w drugim. Taki zestaw prawdopodobnie sprawdzi się nawet przy -35 stopniach.
2. Jak wybrać dobrą matę?
Obok śpiwora największy wpływ na to, czy będzie ci ciepło, ma mata. Gdy leżysz w śpiworze, jego wypełnienie pod tobą zostaje zgniecione i traci właściwości izolacyjne. Za izolację w śpiworze odpowiada powietrze uwięzione między puchem lub włóknami. Kiedy się kładziesz, wypychasz je spod siebie. Dlatego izolację od podłoża musi zapewnić mata – sam ciepły śpiwór nie wystarczy.
Zbyt zimny śpiwór da się nadrobić na wiele sposobów, ale słabo izolującej maty nie zastąpisz tak łatwo. Przy wyborze maty zwróć więc uwagę na jej izolacyjność, mierzoną wartością R. Im wyższa wartość R, tym lepiej mata izoluje.
W uproszczeniu: mata z wartością R poniżej 3 nadaje się wyłącznie na lato, do użytku trzysezonowego potrzebujesz powyżej 3, a zimą może się przydać R na poziomie 5 lub więcej.
Czym różni się karimata piankowa od maty dmuchanej?
Maty występują zarówno jako piankowe karimaty, jak i maty wypełnione powietrzem. Karimaty są zwykle wyraźnie tańsze. Wytrzymują więcej, nie przeszkadza im wilgoć ani iskry z ogniska. Karimata sprawdzi się też jako siedzisko na postoju czy przy wieczornym ognisku.
Karimaty są bardzo lekkie, ale zajmują dużo miejsca. Wiele plecaków trekkingowych ma jednak praktyczne mocowania, dzięki którym karimatę przypniesz na zewnątrz. Wartość R karimat często nie przekracza 4, więc nie należą do najcieplejszych.
Porównanie rozmiarów: karimata piankowa i mata dmuchana. Tę rundę wygrywa mata dmuchana.
Maty wypełnione powietrzem zajmują po spakowaniu mniej miejsca. Są – zwłaszcza grubsze modele – wygodniejsze do spania, ale łatwiej je uszkodzić niż karimatę. Załatanie przebitej maty nie jest trudne, a zestaw naprawczy często znajdziesz w worku transportowym. Gorzej bywa ze znalezieniem dziury w warunkach terenowych.
Wybór mat wypełnionych powietrzem jest ogromny. Izolacyjność może wynosić od 1 do 9 w skali R. Można je podzielić na dwa typy: tzw. maty samopompujące – po odkręceniu zaworu mata powoli sama napełnia się powietrzem, a na koniec dopompowujesz ją ustami. Maty samopompujące mają zwykle 1–4 cm grubości. Drugi typ to materace dmuchane lub pompowane. Pompki mogą być wbudowane w matę, mieć postać małej pompki albo worka pompującego – z nim napełnisz matę najszybciej. Takie maty mają nawet 9 cm grubości, a modele zimowe oprócz powietrza zawierają w środku puch lub ocieplinę syntetyczną, dzięki czemu najlepiej izolujące osiągają wartość R nawet 9.
Jeśli więc chcesz, żeby mata zajmowała po spakowaniu jak najmniej miejsca, lepiej sprawdzi się mata dmuchana. Jeśli rozmiar nie gra roli, karimata będzie tańszą opcją. Pamiętaj jednak, że jest cienka i dla wielu osób zbyt mało wygodna.
Zimą najcieplejszym wyborem jest mata dmuchana. Możesz też użyć dwóch mat jedna na drugiej. Dobrym uzupełnieniem maty dmuchanej jest karimata z warstwą aluminiową – kładziesz ją folią w stronę ciała, żeby odbijała ciepło z powrotem do ciebie.
Wskazówki dotyczące wyboru maty
Dobra mata dmuchana to dla większości osób najwygodniejsze rozwiązanie. Do tego możesz zabrać karimatę – jeśli liczysz każdy gram, możesz ją nawet trochę skrócić. Karimata posłuży wtedy jako siedzisko i dodatkowa izolacja pod matą dmuchaną. Mając dwie maty, możesz wybrać lżejszą i mniejszą po spakowaniu matę dmuchaną, oszczędzając na wadze i objętości.
Jeśli nocujesz na zewnątrz przez cały rok, od razu kup dobrze izolującą matę. Niektóre maty dmuchane mają wysoką wartość R, a przy tym pakują się do małych rozmiarów. Takiej maty możesz używać przez cały rok, a w razie potrzeby dołożyć karimatę jako dodatkową izolację.
Jak zapewnić sobie ciepłą noc na szlaku?
Na trekkingu musisz sobie poradzić ze sprzętem, który masz w plecaku. Jeśli zaskoczy cię zimna noc i podejrzewasz, że mata i śpiwór nie wystarczą, jest kilka sposobów, które warto wykorzystać.
Po pierwsze, nie kładź się spać już zmarznięty. Porób kilka ćwiczeń albo rozgrzej się przy ognisku przed snem. Wkładka do śpiwora da ci trochę dodatkowego ciepła, a poduszka – więcej wygody. Jako poduszki możesz też użyć komina wielofunkcyjnego, worka wodoszczelnego lub czegoś podobnego, wypchanego miękkimi ubraniami.
Większość osób najlepiej śpi w ciepłej i suchej bieliźnie z wełny merino. Przed snem zmień skarpety na suche. Do tego możesz założyć dodatkowe warstwy. Najlepiej sprawdzają się puszyste ubrania, takie jak kurtka puchowa, gruby polar czy ubrania wełniane. Uważaj tylko, żeby nie wcisnąć się do śpiwora zbyt ciasno.
Przed snem dobrze się najedz i zadbaj o nawodnienie. Jeśli masz butelkę odporną na wrzątek, z pewnie zakręcanym korkiem (np. Nalgene), możesz nalać do niej gorącej wody i włożyć ją do śpiwora jako termofor.
Najczęściej najpierw marzną palce stóp, dlatego ciepłe i suche skarpety to podstawa. Niektórym najbardziej marznie okolica bioder – wtedy pomoże ocieplana spódnica albo kurtka puchowa owinięta wokół bioder.
I ostatnia rada: gdy w nocy poczujesz potrzebę, załatw ją od razu. Inaczej nie zaśniesz już spokojnie, a i tak prędzej czy później będziesz musiał wyjść.
Śpiwory i maty do użytku przez cały rok
Jeśli nocujesz na zewnątrz o każdej porze roku, jeden śpiwór nie wystarczy. Dobry zimowy śpiwór jest na tyle ciężki, że latem nie będziesz chciał go nosić – a do tego byłoby w nim za ciepło.
Jeśli wędrujesz przez cały rok, przy zakupie śpiwora i maty od razu pomyśl o zestawie, który sprawdzi się na wszystkich twoich wyjazdach.
Jeśli latem chodzisz po wysokich górach, na wszelki wypadek wybierz śpiwór, w którym wyśpisz się jeszcze przy temperaturze bliskiej zera. Jest wiele lekkich śpiworów puchowych, które spełniają ten warunek i które wygodnie się nosi. Na zimowe noclegi na nizinach często wystarczy śpiwór na ok. -10 stopni, ale na zimowe trekkingi w górach może nie wystarczyć nawet śpiwór na -20 stopni. Potrzebujesz wtedy trzech osobnych śpiworów ALBO możesz połączyć letni śpiwór z tym, którego używasz zimą na nizinach. Przy wyborze zwróć wtedy uwagę, żeby ten „zimowy” śpiwór był wystarczająco obszerny i swobodnie pomieścił w środku drugi śpiwór.
Wśród mat znajdziesz dość lekkie modele dmuchane z dobrą wartością R, których możesz używać przez cały rok. Zastanów się jednak, czy nie lepiej mieć lżejszej maty na lato i nieco solidniejszej na zimowe wyjazdy. Jeśli używasz maty dmuchanej, na zimowy trekking możesz też zabrać karimatę – posłuży jako siedzisko, da dodatkową izolację i ochroni matę dmuchaną.
Przeczytaj też:
Czym jest Fill Power, czyli wartość FP?
Konserwacja i pranie śpiwora oraz maty
Łatwo na wyjazd z noclegiem – wskazówki i lista rzeczy do spakowania
Prosta zasada: wybierz śpiwór, którego temperatura komfortu jest o kilka stopni niższa niż najzimniejsza spodziewana noc. Limit to temperatura, w której wciąż prześpisz noc, ale już nie komfortowo.
Nasz wybór
- Marmot Helium Regular – lekki śpiwór puchowy na trzy pory roku i początek zimy: 965 g, puch 800 FP, komfort −3 °C, limit −9 °C
- Marmot Mad River 30 – śpiwór puchowy od lata do jesieni: 930 g, puch 650 FP, komfort +1 °C, limit −5 °C
- Marmot Trestles Elite Eco 30 – śpiwór syntetyczny odporny na wilgoć: 1930 g, komfort 0 °C, limit −5 °C, dla osób do 200 cm wzrostu
- Rab Ultrasphere 5 Regular – dmuchana mata do spania, do użytku przez cały rok: 345 g, wartość R 4,9
- Thermarest Z-Lite Sol Regular – piankowa karimata, wytrzymała i niedroga: 410 g, wartość R 2















