Wybór śpiwora i karimaty — jak dobrać zestaw, który się sprawdzi?
Wybór odpowiedniego śpiwora i karimaty na początku przygody z turystyką nie jest łatwy. Ten poradnik wyjaśnia, jakie masz opcje i czym różnią się one w praktyce.
Mikko pracuje jako ekspert ds. outdooru w naszym sklepie w Kuninkoja. Od prawie 20 lat pomaga turystom w doborze sprzętu, więc wielu naszych klientów zna go od lat. Mikko jest też ekspertem turystycznym w naszych poradnikach.
1. Jak wybrać dobry śpiwór?
Zacznij od tego, do czego śpiwór ma ci służyć. Czy będziesz nosić śpiwór na długich trasach, czy nocować blisko samochodu albo na działce? W jakich porach roku i w jakim klimacie chcesz spać? Jaki masz budżet?
Jeśli nie musisz nosić śpiwora daleko, jego waga i rozmiar po spakowaniu nie mają aż tak dużego znaczenia. Wystarczy wtedy, że będzie dla ciebie wystarczająco ciepły.
Jeśli śpiwór ma jechać z tobą na trekking i cały sprzęt niesiesz w plecaku, zwróć uwagę na wagę i rozmiar po spakowaniu. Temperaturę komfortu warto wybrać z lekkim zapasem, żeby nie marznąć – ale i tu są granice. Latem zimowy śpiwór jest zdecydowanie za ciepły, a ty dźwigasz niepotrzebne kilogramy.
Dobry śpiwór to więc taki, który zapewnia wystarczające ciepło, a przy tym nie jest za ciężki. Na letnią wędrówkę w wysokie góry, np. w Tatry, może przydać się śpiwór, w którym wyśpisz się w cieple nawet przy temperaturze bliskiej 0 stopni. Taki śpiwór jest bardzo uniwersalny i sprawdzi się od wiosny do jesieni. Zimą zwykle jednak nie wystarczy.
Temperatura komfortu śpiwora
Śpiwór działa jak izolacja. Twoje ciało wytwarza ciepło, a śpiwór tworzy barierę między ciepłym powietrzem w środku a chłodniejszym na zewnątrz.
Spotkasz określenia takie jak śpiwory trzysezonowe czy letnie i inne mało precyzyjne terminy. Najprościej jednak zastanowić się, do czego śpiwór ci posłuży, i porównać to z jego temperaturą komfortu (comfort).
W uproszczeniu temperatura komfortu to temperatura, w której nadal da się wygodnie spać. W naszym sklepie internetowym podajemy temperatury komfortu osobno dla mężczyzn i kobiet. Producenci natomiast często oznaczają temperatury wartościami Comfort i Limit. Wartość Comfort określa wtedy temperaturę komfortu dla kobiet, a Limit – dla mężczyzn. Wartość Extreme pokazuje, w jakiej temperaturze przetrwasz jeszcze bez hipotermii.
Wartości różnych producentów można ze sobą porównywać, ale na to, czy śpisz w cieple, wpływa nie tylko śpiwór. Każdy też inaczej odczuwa zimno. Swoją temperaturę komfortu w danym śpiworze poznasz tylko w praktyce – testując i próbując różnych rozwiązań.
Oprócz śpiwora i twojej odporności na zimno znaczenie mają m.in. karimata, ubiór, to, co i ile zjadłeś, czy było ci zimno przed snem i gdzie nocujesz (pod gołym niebem, pod wiatą czy osłonięty od wiatru w namiocie).
Czym różni się wypełnienie puchowe od syntetycznego?
Śpiwory wypełnia się puchem, włóknem syntetycznym albo ich mieszanką. Jeśli porównasz śpiwór puchowy i syntetyczny o tej samej temperaturze komfortu, oba będą oczywiście tak samo ciepłe, ale puchowy będzie mniejszy i lżejszy. Puch w stosunku do swojej wagi izoluje po prostu lepiej niż syntetyki.
Włókna syntetyczne zwykle lepiej znoszą wilgoć, choć dziś niemal cały puch jest impregnowany hydrofobowo i również dobrze radzi sobie z wilgocią. Jeśli jednak śpiwór całkowicie przemoknie, syntetyczny wyschnie znacznie szybciej.
Puch lepiej się kompresuje – gdy upychasz go w worku kompresyjnym, zajmuje naprawdę mało miejsca.
Na zdjęciu śpiwór syntetyczny i puchowy o tej samej wartości Comfort. Puchowy da się skompresować jeszcze odrobinę bardziej.
Jeśli zależy ci na śpiworze jak najlżejszym i jak najmniejszym po spakowaniu, lepszym wyborem będzie puch. Jeśli nie nosisz śpiwora ze sobą i używasz go tylko na działce lub na kempingu, wybierz syntetyk – jest tańszy.
Puch różni się też jakością, którą mierzy się wartością FP (Fill Power). Im wyższe FP, tym lepszy puch i tym lepiej izoluje. Oznacza to lżejszy i mniejszy śpiwór przy tej samej temperaturze komfortu. FP600 to dolna półka, a FP900 – puch najwyższej jakości.
Więcej o Fill Power i puchu przeczytasz tutaj.
Wszystkie produkty puchowe Scandinavian Outdoor pochodzą z zakładów z certyfikatem etycznego pozyskiwania puchu.
Alternatywą dla śpiwora jest quilt, czyli rodzaj kołdry. To uproszczona wersja śpiwora. W śpiworze wypełnienie pod śpiącym zostaje zgniecione i od spodu praktycznie nie izoluje. W quilcie celowo zrezygnowano z wypełnienia w tym miejscu, dlatego to dobry wybór, gdy chcesz zaoszczędzić na wadze. Quilt zwykle przypina się do karimaty. Śpi się w nim wygodnie – gdy się obracasz, quilt zostaje na miejscu, a ty obracasz się w środku.
Wskazówki dotyczące używania śpiwora
Przed wyjazdem przetestuj śpiwór w łatwiejszych warunkach, żeby wiedzieć, w jakim zimnie dasz sobie z nim radę. Wkładka do śpiwora sprawi, że śpiwór dłużej pozostanie czysty, a ty zyskasz trochę dodatkowego ciepła. Śpiwór – zwłaszcza puchowy – rozłóż odpowiednio wcześniej przed snem, żeby zdążył się napuszyć. Rano dobrze go przewietrz i wysusz, zanim schowasz go do worka. Niektórzy turyści w ogóle nie używają worków i pakują śpiwór luzem do plecaka. Zawsze jednak zabezpiecz śpiwór przed deszczem, żeby nie zamókł w plecaku.
Jeśli planujesz letni trekking w wysokich górach, dobierz śpiwór i karimatę nawet na lekki mróz. Wtedy nie zmarzniesz, nawet jeśli zaskoczy cię chłodniejsza noc.
Jeśli wędrujesz i nocujesz w terenie przez cały rok, pomyśl o całym zestawie. Jeden śpiwór nie wystarczy – zimą potrzebujesz zimowego, a latem byłoby ci w nim za gorąco. Warto więc mieć dwa, a nawet trzy śpiwory. Jedno z rozwiązań: latem używasz śpiwora na lekki przymrozek, wiosną i jesienią – takiego, który poradzi sobie przy ok. -10 stopniach, a zimą łączysz oba i używasz ich jeden w drugim.
2. Jak wybrać dobrą karimatę?
Obok śpiwora największy wpływ na to, czy będzie ci ciepło, ma karimata. Gdy śpisz w śpiworze, jego wypełnienie pod tobą zostaje zgniecione i traci właściwości izolacyjne. Śpiwór izoluje dzięki powietrzu uwięzionemu między puchem lub włóknami. Kiedy w nim leżysz, powietrze spod ciebie zostaje wyciśnięte. Dlatego izolację od podłoża zapewnia karimata – sam ciepły śpiwór nie wystarczy.
Zbyt zimny śpiwór możesz zrekompensować na wiele sposobów, ale słabo izolującej karimaty nie zastąpisz tak łatwo. Przy wyborze zwróć więc uwagę na jej izolacyjność, którą mierzy się wartością R. Im wyższa wartość R, tym lepiej karimata izoluje.
W uproszczeniu: karimata z R poniżej 3 nadaje się wyłącznie na lato, do użytku w trzech porach roku potrzebujesz R powyżej 3, a zimą może być konieczne R na poziomie 5 lub więcej.
Czym różni się karimata piankowa od dmuchanej?
Karimaty występują w wersji piankowej oraz dmuchanej. Piankowe są zwykle wyraźnie tańsze, lepiej znoszą trudne warunki i zazwyczaj nie straszna im wilgoć ani iskry z ogniska. Piankowa karimata sprawdzi się też jako siedzisko podczas postoju czy wieczoru przy ognisku.
Karimaty piankowe są bardzo lekkie, ale zajmują dużo miejsca. Wiele plecaków ma jednak wygodne mocowania, dzięki którym przypniesz je na zewnątrz. Wartość R piankowych karimat często nie przekracza 4, więc nie należą do najcieplejszych.
Porównanie rozmiarów: karimata piankowa i dmuchana. W tej konkurencji wygrywa dmuchana.
Karimaty dmuchane po spakowaniu zajmują mniej miejsca. Szczególnie grubsze modele są wygodniejsze do spania, ale łatwiej je uszkodzić niż piankowe. Załatanie przebitej karimaty nie jest trudne, a zestaw naprawczy często znajdziesz w worku transportowym. Gorzej bywa ze znalezieniem dziury w warunkach terenowych.
Wybór karimat dmuchanych jest ogromny – ich wartość R może wynosić od 1 do 9. Dzielą się na dwa typy. Pierwszy to karimaty samopompujące: odkręcasz zawór, a karimata powoli sama napełnia się powietrzem. Na koniec dopompowujesz ją ustami. Samopompujące mają zwykle 1–4 cm grubości. Drugi typ to karimaty dmuchane lub pompowane. Pompka może być wbudowana w karimatę, mieć postać małej minipompki albo worka pompującego – z nim napompujesz karimatę najszybciej. Takie karimaty mają nawet 9 cm grubości, a w modelach zimowych oprócz powietrza znajduje się w środku puch lub izolacja syntetyczna. Najlepiej izolujące z nich osiągają R nawet 9.
Jeśli więc chcesz karimatę jak najmniejszą po spakowaniu, wybierz dmuchaną. Jeśli rozmiar nie gra roli, piankowa będzie tańsza. Na zimę najcieplejszym wyborem jest karimata dmuchana. Zimą możesz też użyć dwóch karimat jedna na drugiej. Dobrym uzupełnieniem dmuchanej karimaty jest piankowa z powłoką aluminiową – połóż ją folią w stronę ciała, a będzie odbijać ciepło z powrotem do ciebie.
Wskazówki dotyczące wyboru karimaty
Dla większości osób najwygodniejsza będzie dobrej jakości karimata dmuchana. Możesz do niej zabrać piankową – jeśli liczysz każdy gram, nawet ją trochę skróć. Piankowa posłuży wtedy jako siedzisko i dodatkowa izolacja pod dmuchaną. Mając dwie karimaty, możesz wybrać lżejszą i mniejszą po spakowaniu dmuchaną, oszczędzając na wadze i objętości.
Jeśli nocujesz w terenie przez cały rok, od razu kup dobrze izolującą karimatę. Niektóre karimaty dmuchane mają wysoką wartość R, a po spakowaniu zajmują niewiele miejsca. Taką karimatę możesz używać przez cały rok, a w razie potrzeby dołożyć pod nią piankową jako dodatkową izolację.
Jak zapewnić sobie ciepłą noc na wyprawie?
Na szlaku musisz poradzić sobie ze sprzętem, który masz w plecaku. Jeśli zaskoczy cię chłód i podejrzewasz, że karimata i śpiwór nie wystarczą, masz kilka sposobów, z których warto skorzystać.
Po pierwsze, nie kładź się spać zmarznięty. Zrób kilka ćwiczeń albo rozgrzej się przy ognisku przed snem. Wkładka do śpiwora doda trochę ciepła, a poduszka – wygody. Jako poduszki możesz też użyć komina, worka wodoszczelnego lub czegoś podobnego wypchanego miękkimi ubraniami.
Większość osób śpi w ciepłej i suchej bieliźnie z wełny merino, a przed snem zmienia skarpety na suche. Możesz też założyć dodatkowe warstwy – najlepiej sprawdzają się puszyste ubrania, takie jak kurtka puchowa, gruby polar czy odzież wełniana. Uważaj tylko, żeby nie było ci w śpiworze zbyt ciasno.
Przed snem porządnie się najedz i zadbaj o nawodnienie. Jeśli masz butelkę, która wytrzymuje wrzątek i ma szczelną nakrętkę (np. Nalgene), wlej do niej gorącą wodę i włóż ją do śpiwora jako termofor.
Najczęściej najpierw marzną palce u stóp, więc ciepłe i suche skarpety to podstawa. Niektórym najbardziej marznie okolica bioder – wtedy pomoże spódnica ocieplana albo kurtka puchowa owinięta wokół bioder.
Na koniec: kiedy zachce ci się siku, nie zwlekaj. Inaczej nie zaśniesz spokojnie do rana, a wyjść i tak będziesz musiał prędzej czy później.
Śpiwory i karimaty na cały rok
Jeśli nocujesz w terenie o każdej porze roku, jeden śpiwór nie wystarczy. Dobry śpiwór zimowy jest na tyle ciężki, że latem nie będziesz chciał go nosić – a do tego będzie za ciepły.
Gdy wędrujesz przez cały rok, już przy zakupie śpiwora i karimaty pomyśl o zestawie, który sprawdzi się na wszystkich twoich wyprawach.
Jeśli latem chodzisz po wysokich górach, wybierz na wszelki wypadek śpiwór, w którym wyśpisz się przy temperaturze bliskiej zera. Znajdziesz wiele lekkich śpiworów puchowych, które wygodnie się nosi. Na zimowe noclegi na nizinach często wystarczy śpiwór na ok. -10 stopni, ale na zimowe wyprawy w wysokie góry nawet śpiwór na -20 stopni może okazać się za słaby. Potrzebujesz wtedy trzech osobnych śpiworów ALBO możesz połączyć śpiwór letni z tym, którego używasz zimą na nizinach. W takim przypadku przy wyborze zwróć uwagę, żeby ten “zimowy” śpiwór był wystarczająco obszerny i swobodnie mieścił drugi śpiwór w środku.
Wśród karimat znajdziesz dość lekkie modele dmuchane z dobrą wartością R, których możesz używać przez cały rok. Zastanów się jednak, czy latem nie wolisz nosić czegoś lżejszego, a na zimowe wyprawy wziąć coś solidniejszego. Jeśli używasz karimaty dmuchanej, na zimowy trekking zabierz też piankową – posłuży jako siedzisko, da dodatkową izolację i ochroni dmuchaną przed uszkodzeniem.
Przeczytaj też:
Czym jest Fill Power, czyli wartość FP?
Konserwacja i pranie śpiwora oraz karimaty
Na wyprawę z noclegiem bez stresu – wskazówki i lista rzeczy do spakowania